༄༅། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ། །
前言
藏地所誦持的般若心經，與日本人所熟悉的玄奘譯本（「觀自在菩薩 行深般若波羅蜜多時……」）傳達的是同一個教法。不過，藏地流傳的是稱為「廣本」的較長形式，在經文的前後，具備了說法的場景與結尾的部分。
本頁在藏文本文之下，附上繁體中文的意譯。與玄奘譯本重合的地方，以朱色標記標示玄奘譯本的句子；沒有標記的地方，則是玄奘譯本所不包含的部分。
與日本般若心經的差異
| 藏傳般若心經（廣本） | 日本的般若心經（玄奘譯・略本） | |
|---|---|---|
| 長度 | 序分、正文、結語俱全的完整長本 | 僅有正文的核心部分（正文約二百六十字） |
| 開頭 | 以「如是我聞」開始，從世尊在王舍城靈鷲山入於三昧的場景說起 | 以「觀自在菩薩 行深般若波羅蜜多時」開始 |
| 敘述方式 | 由舍利弗發問、觀自在菩薩回答的問答形式 | 由觀自在菩薩向舍利子說話的形式 |
| 度一切苦厄 | 沒有這一句 | 有「照見五蘊皆空 度一切苦厄」一句 |
| 色與空 | 依序為「色是空。空性即是色。色之外別無空，空之外別無色」 | 依序為「色不異空 空不異色 色即是空 空即是色」 |
| 真言 | 「teyata om gate gate paragate……」，前面加有「teyata om」 | 「羯諦羯諦 波羅羯諦……」 |
| 結尾 | 世尊從三昧中起身，讚歎觀自在菩薩「善哉」，大眾歡喜而結束 | 真言之後，以「般若心經」作結 |
誦持時
藏文的唱誦發音，依地區與傳承而有所不同，在不丹等地也各有差異（日文版所附的讀音，是依拉薩的標準發音標記的，本頁從略）。法會等場合，請配合導師的唱誦方式。藏文本文中，詞與詞之間空隙較小，句子的斷句處空隙較大。
與玄奘譯本重合的地方 僅見於藏傳廣本的地方
正文
經前的讚偈
這是寧瑪派等傳承在般若心經之前常誦的讚偈，玄奘譯本中沒有。
སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །
超越言語、思慮與表述的智慧圓滿（般若波羅蜜多）。
མ་སྐྱེས་མི་འགག་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད། །
不生亦不滅，其本性有如虛空。
སོ་སོ་རང་རིག་ཡེ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་བ། །
然而，每個人皆可憑藉自己親證的智慧去確認它。
དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
向過去、現在、未來諸佛之母頂禮。
經名
༈ རྒྱ་གར་སྐད་དུ།
以印度語言，
བྷ་ག་བ་ཏི་པྲཛྙཱ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧྲི་ད་ཡ།
Bhagavatī-prajñāpāramitā-hṛdaya。
བོད་སྐད་དུ།
以藏語言，
བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ། །
世尊母・智慧圓滿之心髓（般若波羅蜜多心經）。
玄奘譯般若波羅蜜多心經（經名）བམ་པོ་གཅིག་གོ
一卷。
བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
向世尊母・智慧圓滿頂禮。
序分 於靈鷲山
從這裡起是「廣本」的序分。玄奘譯本中沒有這個場景。
འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན།
如是我聞。一時，
བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང༌།
世尊在王舍城的靈鷲山，與大比丘僧眾，
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་ཏེ།
以及大菩薩僧眾一同安住。
དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཟབ་མོ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ། །
當時，世尊入於名為「甚深顯現」的法門三昧之中。
ཡང་དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་བལྟ་ཞིང་།
又在那時，菩薩摩訶薩聖觀自在，正觀照甚深智慧圓滿之行本身，
玄奘譯觀自在菩薩 行深般若波羅蜜多時ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་རྣམ་པར་བལྟའོ། །
並照見五蘊（五種聚集）也以其自性而為空。
玄奘譯照見五蘊皆空發問 舍利弗
從這裡起，以舍利弗發問、觀自在菩薩回答的形式進行。玄奘譯本只保留了觀自在菩薩所說的部分。
དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུས།
於是，藉由佛的加持力，
ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །
具壽舍利弗向菩薩摩訶薩聖觀自在這樣請問：
རིགས་ཀྱི་བུ་གང་ལ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་འདོད་པ་དེས་ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ།
「善男子啊，想要修行甚深智慧圓滿之行的人，應當如何學習呢？」
回答 觀自在菩薩
དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །
聽了這樣的提問，菩薩摩訶薩聖觀自在對具壽舍利弗這樣回答：
ཤཱ་རིའི་བུ་རིགས་ཀྱི་བུ་འམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་ལ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་འདོད་པ་དེས་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།
「舍利弗啊，無論是善男子還是善女人，想要修行甚深智慧圓滿之行的人，應當這樣觀照。
玄奘譯舍利子ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་རྣམ་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་བལྟའོ། །
要如實地照見五蘊也以其自性而為空。
གཟུགས་སྟོང་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་གཟུགས་སོ། །
色（有形相之物）是空。空性就是色。
玄奘譯色即是空 空即是色གཟུགས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །
色之外並沒有空，
玄奘譯色不異空སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་གཟུགས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །
空之外也沒有色。
玄奘譯空不異色དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌།
同樣地，感受、想念，
玄奘譯受想行識འདུ་བྱེད་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྟོང་པའོ། །
意志的作用、識，也都是空。
玄奘譯亦復如是ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ།
舍利弗啊，如此，一切事物皆是空，
玄奘譯舍利子 是諸法空相མཚན་ཉིད་མེད་པ། མ་སྐྱེས་པ། མ་འགགས་པ།
無有特徵，不生，不滅，
玄奘譯不生不滅དྲི་མ་མེད་པ། དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་མེད་པ།
不垢染，也不離垢染，
玄奘譯不垢不淨བྲི་བ་མེད་པ། གང་བ་མེད་པའོ། །
不減少，也不增加。
玄奘譯不增不減ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གཟུགས་མེད།
舍利弗啊，因此，在空之中，沒有色，
玄奘譯是故空中無色ཚོར་བ་མེད། འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་བྱེད་རྣམས་མེད། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད།
沒有感受，沒有想念，沒有意志的作用，也沒有識。
玄奘譯無受想行識མིག་མེད། རྣ་བ་མེད། སྣ་མེད། ལྕེ་མེད། ལུས་མེད། ཡིད་མེད།
沒有眼，沒有耳，沒有鼻，沒有舌，沒有身體，沒有心，
玄奘譯無眼耳鼻舌身意གཟུགས་མེད། སྒྲ་མེད། དྲི་མེད། རོ་མེད། རེག་བྱ་མེད། ཆོས་མེད་དོ། །
沒有形色，沒有聲音，沒有香氣，沒有味道，沒有所觸之物，也沒有心的對象。
玄奘譯無色聲香味觸法མིག་གི་ཁམས་མེད་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་མེད།
沒有眼的界域，沒有心的界域，
玄奘譯無眼界ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་མེད་དོ། །
乃至沒有意識的界域。
玄奘譯乃至無意識界མ་རིག་པ་མེད། མ་རིག་པ་ཟད་པ་མེད་པ་ནས་རྒ་ཤི་མེད།
沒有無明，也沒有無明的滅盡，沒有老與死，
玄奘譯無無明 亦無無明盡 乃至無老死རྒ་ཤི་ཟད་པའི་བར་དུ་ཡང་མེད་དོ། །
乃至沒有老與死的滅盡。
玄奘譯亦無老死盡སྡུག་བསྔལ་བ་དང༌། ཀུན་འབྱུང་བ་དང༌།
沒有苦，也沒有苦的原因，
玄奘譯無苦集འགོག་པ་དང༌། ལམ་མེད། ཡེ་ཤེས་མེད། ཐོབ་པ་མེད།
沒有苦的止息，也沒有道，沒有智，也沒有所得，
玄奘譯滅道 無智亦無得མ་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་དོ། །
連「無所得」也不存在。
ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།
舍利弗啊，因此，諸菩薩因為無所得，
玄奘譯以無所得故 菩提薩埵ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་ཏེ།
依止智慧圓滿並安住其中，
玄奘譯依般若波羅蜜多故སེམས་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པས་སྐྲག་པ་མེད་དེ།
所以心無障礙，沒有恐懼。
玄奘譯心無罣礙 無罣礙故 無有恐怖ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐར་ཕྱིན་ཏོ། །
徹底遠離顛倒的見解，而究竟達到涅槃。
玄奘譯遠離一切顛倒夢想 究竟涅槃དུས་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས།
過去、現在、未來一切諸佛，也都依止智慧圓滿，
玄奘譯三世諸佛 依般若波羅蜜多故བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ། །
而確實成就了無上正等正覺。
玄奘譯得阿耨多羅三藐三菩提真言
དེ་ལྟ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས།
因此，智慧圓滿的真言，
玄奘譯故知般若波羅蜜多རིག་པ་ཆེན་པོའི་སྔགས། བླ་ན་མེད་པའི་སྔགས།
大明智的真言，無上的真言，
玄奘譯是大神咒 是大明咒 是無上咒མི་མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའི་སྔགས། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྔགས།
與無可比擬者相等的真言，能徹底平息一切苦的真言，
玄奘譯是無等等咒 能除一切苦མི་བརྫུན་པས་ན་བདེན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།
因為沒有虛妄，應當知道它是真實的。
玄奘譯真實不虛ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས་སྨྲས་པ།
現在宣說智慧圓滿的真言。
玄奘譯故說般若波羅蜜多咒 即說咒曰ཏདྱ་ཐཱ། ཨོཾ་ག་ཏེ་ག་ཏེ་པཱ་ར་ག་ཏེ། པཱ་ར་སཾ་ག་ཏེ། བོ་དྷི་སྭཱ་ཧཱ།
（即）嗡，去者啊，去者啊，往彼岸去者啊，完全往彼岸去者啊，覺悟啊，願吉祥。
玄奘譯羯諦羯諦 波羅羯諦 波羅僧羯諦 菩提薩婆訶ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། །
舍利弗啊，菩薩摩訶薩應當這樣學習甚深智慧圓滿。」
結語
這是世尊從三昧中起身，讚歎觀自在菩薩說法的場景。玄奘譯本中沒有這段結語。
དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་བཞེངས་ཏེ།
於是世尊從那個三昧中起身，
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱིན་ནས།
對菩薩摩訶薩聖觀自在讚歎「善哉」，
ལེགས་སོ་ལེགས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ།
「善哉，善哉。善男子啊，正是如此。善男子啊，確實如此。
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ལ་སྤྱད་པར་བྱ་སྟེ།
就如你所說的那樣，應當修行甚深智慧圓滿。
དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་། །
諸如來也會一同隨喜。」
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ནས།
世尊這樣宣說之後，
ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དང༌།
具壽舍利弗，
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་དང༌།
菩薩摩訶薩聖觀自在，
ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་འཁོར་དེ་དག་དང༌། ལྷ་དང༌། མི་དང༌།
以及所有聚集在那裡的眾會，天、人，
ལྷ་མ་ཡིན་དང༌། དྲི་ཟར་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡི་རངས་ཏེ།
阿修羅、乾闥婆，世間一切都歡喜，
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། །
由衷讚歎世尊所說。
བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་རྫོགས་སོ།། །།
《世尊母・智慧圓滿之心髓》這部大乘經典，圓滿。
般若波羅蜜多的真言（重複）
༈ ཏདྱ་ཐཱ། ཨོཾ་ག་ཏེ་ག་ཏེ་པཱ་ར་ག་ཏེ། པཱ་ར་སཾ་ག་ཏེ། བོ་དྷི་སྭཱ་ཧཱ།
藏文本文，以及作為讀音依據的羅馬字發音標記，出自Lotsawa House「Heart Sūtra (with Extras)」 （英譯 Adam Pearcey，2019 年。創用 CC 姓名標示－非商業性 4.0 國際）。據 Lotsawa House 所述，這是收錄於寧瑪派祈願文集《Ngagyur Mönlam》的文本。日文的讀音與意譯為本中心的試譯，本頁中文意譯即由此譯出。